Zarf Tümleci Konu Anlatımı

Zarf tümleci, cümlede yüklemi zaman, yön, tarz, sebep, miktar, araç, koşul veya benzeri anlamlarla tamamlayan ögedir.

Yüklem cümlenin yargı merkezidir; diğer ögeler bu yargının kim tarafından, neyi etkileyerek, nerede, ne zaman veya nasıl gerçekleştiğini açıklar.

Zarf tümleci bu açıklamaların özellikle gerçekleşme biçimi ve çevre koşullarıyla ilgili bölümünü üstlenir.

Sabah erkenden çıktı cümlesinde sabah erkenden zaman bilgisi verir.

Sessizce yürüdü cümlesinde sessizce hareketin tarzını gösterir.

Yağmur yağdığı için bekledik cümlesinde yağmur yağdığı için ifadesi sebep ilişkisi kurar.

Zarf tümlecini bulmak için yükleme uygun sorular yöneltilir.

Ne zaman, nasıl, niçin, neden, ne kadar, hangi yönde, neyle, kim tarafından, hangi şartla gibi sorular kaynaklarda zarf tümlecini buldurmaya yarayan sorular olarak verilir.

Ahmet sabaha kadar ders çalışmış cümlesinde ne zamana kadar çalışmış sorusunun cevabı sabaha kadar sözüdür ve zarf tümlecidir.

Öğrenci dikkatle okudu cümlesinde nasıl okudu sorusunun cevabı dikkatle sözcüğüdür.

Çok çalıştı cümlesinde ne kadar çalıştı sorusuna çok cevabı verilir.

Bu sorular mekanik ezber değil, yüklemle kurulan anlam bağını görme aracıdır.

Zarf tümleci tek kelimeden oluşabilir; fakat çoğu sınav sorusunda söz grubu olarak gelir.

Dün geldim cümlesinde dün tek sözcüklü zaman zarf tümlecidir.

Dün akşam geç saatlerde geldim cümlesinde dün akşam geç saatlerde bütünü zaman anlamını taşır.

Büyük bir dikkatle çözdü cümlesinde büyük bir dikkatle söz grubu tarz ya da araç anlamıyla yüklemi tamamlar.

Başarılı olmak için düzenli çalıştı cümlesinde başarılı olmak için amaç bildirir.

Ögenin sınırını doğru çizmek önemlidir; çünkü zarf tümleci çoğu zaman birden fazla sözcüğün birlikte oluşturduğu anlamla bulunur.

Zaman anlamı, zarf tümlecinin en kolay tanınan türlerinden biridir.

Dün, bugün, yarın, sabah, akşam, sınavdan sonra, ders bitince, iki saat boyunca gibi ifadeler yüklemin gerçekleşme zamanını veya süresini gösterir.

Ayşe bütün yaz kitap okudu cümlesinde bütün yaz, okuma eyleminin zaman aralığını belirtir.

Sınav bitince dışarı çıktı cümlesinde sınav bitince fiilimsi grubu zaman ilişkisi kurar.

Bu örneklerde sözcüklerin türü farklı olabilir; ancak cümlede yükleme ne zaman ya da ne kadar süre sorularının cevabını verdikleri için zarf tümleci görevindedirler.

Tarz ve durum bildiren zarf tümleçleri, yüklemin nasıl gerçekleştiğini açıklar.

Yavaşça konuştu, dikkatli dinledi, büyük bir sevinçle karşıladı, sessiz sedasız ayrıldı gibi cümlelerde hareketin gerçekleşme biçimi anlatılır.

Bu grupta zarflar, ikilemeler, edat grupları ve isim grupları kullanılabilir.

Sınavda yalnız -ce, -ca eki aranırsa hata yapılabilir; çünkü tarz anlamı başka yapılarda da kurulabilir.

Aynı şekilde her -ce eki de otomatik olarak zarf tümleci sayılmaz; sözcüğün yükleme nasıl sorusunun cevabı olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Sebep, amaç ve şart bildiren yapılar da zarf tümleci içinde değerlendirilir.

Hastalandığı için gelmedi cümlesinde gelmeme eyleminin nedeni verilir.

Sınavı kazanmak için çalıştı cümlesinde çalışma eyleminin amacı belirtilir.

Düzenli çalışırsa başarır cümlesinde başarı yargısının gerçekleşme şartı söylenir.

Bu tür yapılar çoğu zaman fiilimsi veya edat grubu içerdiği için yapı bilgisiyle de ilişkilidir.

Fakat cümle ögesi açısından asıl soru şudur: Bu söz grubu yükleme hangi koşul, neden veya amaç bilgisini ekliyor?

Cevap yüklemi bu yönlerden tamamlıyorsa zarf tümleci vardır.

Zarf tümleci ile dolaylı tümleç ayrımı özellikle yer-yön anlamlarında karışabilir.

Dolaylı tümleç yönelme, bulunma ve çıkma anlamlarıyla yüklemi tamamlar ve genellikle -e, -de, -den ekleriyle bulunur; yükleme kime, kimde, kimden, nereye, nerede, nereden soruları sorulur.

Çocuk sınıfta sessizce oturdu cümlesinde sınıfta nerede sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleç, sessizce nasıl sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir.

Ancak içeri girdi cümlesinde içeri yön anlamı taşıyan zarf tümleci olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle yalnız ek aramak yerine anlam ilişkisini okumak gerekir.

Zarf tümleci ile edat tümleci de bazen kesişir.

Kaynaklarda edat tümleci, bazı edatlarla öbekleşerek amaç, araç, birliktelik, özgülük ve karşılaştırma gibi anlamlar veren unsur olarak anlatılır.

Ailesiyle gitti cümlesinde ile birliktelik veya araç anlamı kurabilir.

Başarılı olmak için çalıştı cümlesinde için edatı amaç anlamı verir ve birçok çözümlemede zarf tümleci olarak da görülebilir.

KPSS’de soru hangi ögeyi istediğini ve hangi geleneksel sınıflamayı benimsediğini hissettirir.

Güvenli yaklaşım, edat grubunun yükleme kattığı anlamı belirlemek ve seçeneklerdeki adlandırmayı buna göre değerlendirmektir.

Zarf tümleci, cümlenin zorunlu temel ögesi değildir; yüklem tek başına yargı kurabilir.

Geldi cümlesi anlamca tamamdır.

Dün geldi, koşarak geldi, seni görmek için geldi cümlelerinde ise yüklem farklı yönlerden genişletilmiştir.

Bu özellik, zarf tümlecinin cümlede bulunmayabileceğini ama bulunduğunda yüklemin anlamını belirginleştirdiğini gösterir.

Ayrıca bir cümlede birden fazla zarf tümleci bulunabilir.

Öğrenciler dün akşam sınav için sessizce çalıştı cümlesinde zaman, amaç ve tarz bildiren birden çok unsur yer alır.

Her biri ayrı soruya cevap verdiği için ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Zarf tümlecinde edilgen çatılı cümleler de ayrı bir dikkat ister.

Kaynaklarda kim tarafından ve ne tarafından soruları zarf tümleci soruları arasında anılır; çünkü edilgen yapılarda işi yapan varlık bazen tarafından, -ce veya nedeniyle gibi yapılarla verilebilir.

Karar kurul tarafından açıklandı cümlesinde kurul tarafından ifadesi işi yapanı gösteren yardımcı bilgidir.

Bu tür kullanım, özneyle karıştırılmamalıdır; edilgen cümlede yüklemin biçimi ve sözde özne ilişkisi ayrıca incelenir.

Öge sorusunda ise bu ifade yüklemi yapan bakımından tamamladığı için zarf tümleci başlığına yaklaştırılır.

Öge sınırı çizilirken zarf tümlecinin anlamı eksiksiz alınmalıdır.

Sınav için düzenli olarak çalıştı cümlesinde sınav için amaç bildirirken düzenli olarak tarz bildirir; ikisi aynı öge değildir.

Dün akşam okuldan sonra evde çalıştı cümlesinde zaman, ayrılma ve bulunma ilişkileri ayrı ayrı değerlendirilir.

Aday her cevabı yükleme yeniden sorarak ilerlerse, uzun söz gruplarını tek öge sanma ya da bir ögeyi gereksiz bölme hatasını azaltır.