Ölçü-Miktar Zarfları Konu Anlatımı

Ölçü-miktar zarfları, bir fiilin, fiilimsinin, sıfatın ya da başka bir zarfın derecesini ve miktarını gösteren zarflardır.

Temel düşünce, bir hareketin ne kadar gerçekleştiğini veya bir niteliğin ne ölçüde yoğunlaştığını bulmaktır.

Çok çalıştı, az konuştu, pek yoruldu, fazla bekledi, hiç dinlenmedi gibi örneklerde ölçü bildiren sözcük doğrudan eylemin gerçekleşme miktarına bağlanır.

Daha hızlı koştu, çok yavaş girdi, oldukça ince doğradı gibi yapılarda ise ölçü sözcüğü başka bir zarfın derecesini artırır ya da azaltır.

Bu nedenle bu başlık yalnızca fiilin önündeki çok, az gibi sözcükleri ezberlemekle çözülemez; sözcüğün hangi unsura etki ettiği görülmelidir.

Bu türün en kullanışlı denetimi ne kadar sorusudur.

Çok güldü cümlesinde ne kadar güldü sorusunun cevabı çok sözcüğüdür.

Az uyudu cümlesinde az, uyuma eyleminin miktarını azaltır.

Fazla bekledik cümlesinde fazla, bekleme eyleminin süresini veya yoğunluğunu artırır.

Hiç konuşmadı cümlesinde hiç, konuşma eylemini miktar bakımından sıfırlar.

Biraz dinlendi cümlesinde biraz, dinlenme eylemine sınırlı bir ölçü katar.

Bu örneklerin ortak noktası, ölçü bildiren kelimenin bir ismin sayısını değil, hareketin gerçekleşme derecesini göstermesidir.

Miktar zarfı ile belgisiz sıfat ayrımı özellikle dikkat ister.

Çok kitap okudu cümlesinde çok sözcüğü kitap adının miktarını bildiriyorsa sıfattır; çünkü isimle ilgilidir.

Çok okudu cümlesinde ise nesne ortadan kalkmış, çok sözcüğü okuma eyleminin miktarına bağlanmıştır; bu durumda zarftır.

Az para harcadı sözünde az, para adını belirliyorsa sıfat değerindedir; az harcadı sözünde harcama eyleminin ölçüsünü gösterir.

Aynı kelime farklı cümlelerde farklı görev alabileceği için sözcüğü tek başına etiketlemek yanıltır.

Çözümde önce ölçü sözcüğünün hemen yanındaki kelimeye değil, anlamca etkilediği yapıya bakılmalıdır.

Ölçü-miktar zarflarının bir bölümü dereceleme göreviyle öne çıkar.

Çok güzel anlattı cümlesinde güzel, anlatma eyleminin nasıl yapıldığını bildiren bir durum zarfıdır; çok ise bu zarfın derecesini artırır.

Çok yavaş girdi cümlesinde yavaş sözcüğü hareketin tarzını bildirir, çok sözcüğü de bu tarzın yoğunluğunu gösterir.

Bu durumda çok, doğrudan girmek fiilinin miktarını değil, yavaş olma derecesini belirginleştirir.

Miktar başlığı altında görülen sözcük kimi zaman bir durum zarfını derecelendirir.

Soruda seçeneklerde dereceleme vurgusu varsa bu işlev özellikle aranmalıdır.

Sıfatları derecelendiren kullanımlar da aynı mantıkla değerlendirilir.

Çok güzel ev sözünde güzel kelimesi ev adını niteleyen sıfattır; çok kelimesi ise ev adının sayısını bildirmez, güzel sıfatının derecesini yükseltir.

En iyi çözüm, daha sağlam açıklama, pek kolay soru gibi yapılarda en, daha, pek gibi sözcükler sıfatın önüne gelerek onun ölçüsünü gösterir.

Burada ölçü sözcüğünün ardından bir isim bulunması, otomatik olarak sıfat olduğu anlamına gelmez.

Eğer ölçü sözcüğü isme değil, ismi niteleyen sıfata bağlanıyorsa zarf görevindedir.

Bu nokta, sıfat-zarf ayrımının en sık karıştırılan tarafıdır.

Fiilimsilerde de ölçü-miktar zarfı kullanılabilir; çünkü zarflar fiillerle ve fiilimsilerle ilgili bilgi verir.

Çok çalışan öğrenci ifadesinde çok, çalışma anlamı taşıyan fiilimsiye bağlanır.

Az konuşmayı seçti cümlesinde az, konuşma işinin miktarını sınırlar.

Daha hızlı yürümek istedi sözünde daha, hızlı zarfını derecelendirir; yürümek fiilimsisiyle kurulan hareket alanını etkiler.

Bu nedenle fiilimsi bulunan yapılarda yalnız isim aramak doğru değildir.

Hareket anlamı varsa ve ölçü sözcüğü bu hareketin derecesini gösteriyorsa zarf değeri korunur.

Derecelendirme görevinde etkilenmiş unsurun türü ayrıca kontrol edilir.

Çok zor anladım cümlesinde zor, anlama eyleminin nasıl gerçekleştiğini gösterir; çok sözcüğü zor zarfının derecesini artırır.

Oldukça ince doğradı sözünde ince, doğrama biçimini bildirir; oldukça ise bu inceliğin ölçüsünü belirler.

En hızlı koşan kişi ifadesinde hızlı, koşma eylemine bağlanan bir zarf ya da fiilimsi alanındaki nitelik olarak değerlendirilebilir; en sözcüğü bu niteliği en üst dereceye taşır.

Bu örneklerde ölçü sözcüğünü doğrudan fiilin miktarı saymak yerine, önce hangi kelimeye yaslandığını görmek gerekir.

Soru köklerinde bazen miktar zarfı yerine dereceleme zarfı ifadesi kullanılabilir.

Bu durumda ölçü sözcüğü yine zarf değerindedir; fakat yaptığı iş, fiilin sayısını veya süresini bildirmekten çok başka bir niteliğin derecesini göstermektir.

Çok yavaş girdi örneğinde çok sözcüğü bir ölçü anlamı taşır, ancak asıl bağlandığı unsur yavaş zarfıdır.

Aynı mantık çok güzel, pek iyi, daha dikkatli, en doğru gibi yapılarda da geçerlidir.

Ölçü sözcüğü sıfatı ya da zarfı derecelendiriyorsa cümlede zarf görevindedir; sadece adın miktarını veriyorsa sıfat görevine yaklaşır.

Bir cümlede ölçü sözcüğünü bulduktan sonra onu tek başına adlandırmak yerine küçük bir yer değiştirme düşüncesi yapılabilir.

Çok kelimesi kitap, para, insan gibi bir adla doğrudan miktar ilişkisi kuruyorsa adın önünde sıfat görevi baskındır.

Aynı kelime okudu, çalıştı, seviyor, anladım gibi hareket bildiren yapıya bağlanıyorsa zarf değeri öne çıkar.

Güzel, iyi, hızlı, yavaş gibi niteleyici bir kelimeyi güçlendiriyorsa dereceleme yapar.

Böylece aynı sözcüğün üç ayrı görünümü karıştırılmadan ayrılır.

Ne kadar sorusu da her zaman mekanik biçimde değil, anlam ilişkisiyle sorulmalıdır.

Ne kadar kitap dediğinizde cevap bir adın miktarına gider; ne kadar okudu dediğinizde cevap eylemin miktarına gider.

Ne kadar güzel dediğinizde ise bir sıfatın derecesi ölçülür.

Bu yüzden sorunun yöneldiği unsur belirlenmeden karar verilmemelidir.

Ölçü-miktar zarfı, fiilin ya da fiilimsiyle kurulan hareketin miktarını gösterdiğinde doğrudan; sıfatı veya zarfı güçlendirdiğinde dereceleme yoluyla görev yapar.

Sınav çözümünde en sağlam yol, sözcüğü ezberlemek yerine görevini test etmektir.

Az, çok, pek, fazla, hiç gibi sözcükler miktar anlatımında sık kullanılır; fakat bu liste tek başına yeterli değildir.

Çok sözcüğü bir yerde belgisiz sıfat, başka bir yerde miktar zarfı, başka bir yerde dereceleme zarfı olabilir.

En sözcüğü çoğu kullanımda derecelendirme yapar; özellikle sıfatı ya da zarfı en üst dereceye taşır.

Daha sözcüğü karşılaştırma ve derece artırma ilişkisi kurabilir.