KPSS Lisans · Türkçe

Sesler Konu Anlatımı

Sesler konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Türk alfabesinde 8 ünlü ve 21 ünsüz vardır. Ünlüler dilin konumuna göre kalın-ince, dudakların durumuna göre düz-yuvarlak, çenenin açıklığına göre geniş-dar sınıflanır: a, ı kalın-düz; o, u kalın-yuvarlak; e, i ince-düz; ö, ü ince-yuvarlaktır; a, e, o, ö geniş, ı, i, u, ü dardır. Ünsüzler ses tellerinin titreşimine göre ötümlü/tonsuz, oluşum yeri ve biçimine göre ayrıca sınıflanır; f, s, t, k, ç, ş, h, p okul düzeyinde tonsuz ünsüzlerdir. Büyük ve küçük ünlü uyumu sözcük içindeki diziliş eğilimidir, her sözcüğün zorunlu özelliği değildir; alıntılar, birleşikler ve bazı ekler istisna yaratır. Harf yazı birimi, ses konuşma birimidir; görev ve ses olayı gerçek söyleyişle incelenir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Ses, konuşma organlarının oluşturduğu işitsel birim; harf, sesi yazıda temsil eden işarettir.

Türk alfabesinde 29 harf bulunur: 8'i ünlü, 21'i ünsüzdür.

Bir sözcüğün ses yapısını incelerken harf sayısı, hece, söyleyiş ve eklenme biçimi ayrı tutulur.

Ünlülerin sınıflandırılması

Ünlüler hava akımının ağız kanalında tam bir kapanmaya uğramadan çıkmasıyla oluşur.

Üç temel ölçüt kullanılır:

ÖlçütBirinci grupİkinci grup
Dilin ön-arka konumuKalın: a, ı, o, uİnce: e, i, ö, ü
Dudakların durumuDüz: a, e, ı, iYuvarlak: o, ö, u, ü
Çene/ağız açıklığıGeniş: a, e, o, öDar: ı, i, u, ü

Böylece “ü” ince-yuvarlak-dar, “a” kalın-düz-geniştir.

Sınıflandırma sözcüğün son harfine değil, tek tek ünlülerin oluşumuna aittir.

Ünlü uyumları

Büyük ünlü uyumunda ilk ünlü kalınsa sonraki ünlülerin kalın, inceyse ince olması beklenir.

Küçük ünlü uyumunda düz ünlüden sonra düz; yuvarlak ünlüden sonra dar-yuvarlak veya geniş-düz ünlü gelir.

Bunlar Türkçe kök ve eklerde güçlü diziliş eğilimleridir.

Alıntı sözcükler, birleşikler ve tarihsel değişimler uyuma aykırı biçimler doğurabilir. “-yor, -ken, -ki, -leyin, -mtırak” gibi bazı ekler de her kökte uyuma girmez.

Bir sözcüğün uyuma uymaması tek başına yabancı köken kanıtı, uyması da kesin Türkçe köken kanıtı değildir.

Ünsüzlerin sınıflandırılması

Ünsüzlerde hava akımı daralma veya kapanmayla biçimlenir.

Ses telleri titreşiyorsa ötümlü, titreşmiyorsa tonsuz ünsüz oluşur.

Okul dil bilgisinde “fıstıkçı şahap” sözü f, s, t, k, ç, ş, h, p tonsuzlarını hatırlatır; diğerleri genel olarak ötümlü gruptadır. “ğ” çoğu konumda bağımsız güçlü bir sürtünme üretmekten çok önceki ünlüyü uzatma veya ünlüler arasında geçiş işlevi gösterebilir.

Oluşum yerine göre dudak, diş-dudak, diş/alveol, damak ve gırtlak bölgeleri; oluşum biçimine göre patlamalı, sürtünmeli, genizsi, yan ve akıcı benzeri gruplar kullanılabilir.

Farklı dilbilim kaynaklarının terim sınırları değişebildiğinden sınavda verilen sınıflandırma sistemi izlenir.

Ses olayına geçiş

Ünlü-ünsüz özellikleri eklenme sırasında benzeşme, yumuşama, daralma, düşme veya türeme gibi olayları açıklar.

Ancak kural, örneğe mekanik uygulanmaz.

Sözcüğün kökü, aldığı ek, standart söyleyiş ve yazım birlikte karşılaştırılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Sesler anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Sesler konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Sesler, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by