KPSS Lisans · Türkçe

Deyimler Konu Anlatımı

Deyimler konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Deyimler, dilde yerleşmiş söz gruplarıyla bir durumu, tutumu veya kavramı etkili biçimde anlatan kalıplaşmış yapılardır. Kaynak bölüm deyimleri atasözleriyle birlikte ele alır ve temel ayrımı şöyle kurar: atasözleri düşünce, yargı ve deneyim taşırken deyimler daha çok bir durumun anlatımında kullanılır. Bu nedenle deyimi çözerken sözcüklerin tek tek gerçek anlamlarına saplanmak yanıltıcı olabilir. Ağaç olmak, bindiği dalı kesmek, can kulağıyla dinlemek gibi yapılarda somut kelimeler çoğu kez mecazlı bir durum anlamına hizmet eder. Deyimler her zaman tam cümle biçiminde olmak zorunda değildir; söz öbeği hâlinde de bulunabilir. Sınav tuzağı, deyimi atasözü sanmak ya da kalıbı bağlamdan koparıp yalnızca sözcük anlamıyla açıklamaktır. Ayrıca deyimler, cümlede yargı bildiren atasözleri gibi davranmak zorunda değildir; çoğu zaman kişinin durumunu, davranışını veya duygusal tavrını adlandırır. Bu ayrım, seçeneklerde yalnızca benzer sözcükleri değil, aynı kullanım amacını aramayı gerektirir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Deyim, bir dil topluluğunda yerleşmiş hâle gelen ve belli bir durumu kısa, canlı, çoğu zaman mecazlı biçimde anlatan söz kalıbıdır.

Deyimi oluşturan sözcükler tek tek bilinen anlamlara sahip olabilir; fakat deyim olarak kullanıldıklarında bütünün anlamı, parçaların basit toplamına indirgenemez.

Bu nedenle deyim bilgisi yalnızca kelime ezberi değildir.

Asıl mesele, söz grubunun hangi durum için kullanıldığını ve cümlede hangi etkiyi kurduğunu yakalamaktır.

Kaynak anlatımda deyimler, kalıplaşmış söz grupları içinde atasözleri ve ikilemelerle birlikte ele alınır.

Buradaki ana çerçeve, dilde herkesin ortak biçimde tanıdığı bazı kalıpların bulunmasıdır.

Deyim bu kalıplardan biridir.

Bir kişi beklemekten çok yorulduğunu anlatırken ağaç olmak deyimini kullanabilir; bu kullanımda kimse fiziksel olarak ağaca dönüşmez.

Söz grubu, beklemenin uzamasıyla oluşan bıkkınlığı ve hareketsiz kalma duygusunu etkili biçimde aktarır.

Deyimlerin en önemli koşullarından biri kalıplaşmış olmalarıdır.

Sözcüklerin yeri, seçimi ve genel biçimi dilde belli ölçüde sabitlenmiştir.

Elbette çekim ekleri, kişi ya da zaman bildiren unsurlar cümleye göre değişebilir; fakat deyimin çekirdek yapısı rastgele değiştirilemez.

Bir deyimi kendi kelimelerimizle tamamen yeniden kurduğumuzda artık aynı kalıptan uzaklaşabiliriz.

Bu özellik, deyimi kalıplaşmamış söz öbeklerinden ayırır.

Deyimler çoğunlukla mecazlıdır, fakat bu cümle dikkatle anlaşılmalıdır.

Bir deyimdeki her kelime tek tek mecaz olmak zorunda değildir.

Bazı deyimler daha açık, bazıları daha dolaylıdır.

Yine de deyimin bütün olarak verdiği anlam çoğu zaman gerçek anlam düzeyinin dışına taşar.

Bindiği dalı kesmek ifadesinde gerçek bir dalı kesme eyleminden çok, kişinin kendi yararına olan bir şeyi kendi davranışıyla zedelemesi anlatılır.

Böyle bir kullanımda somut görüntü, soyut bir davranış yargısına dönüşür.

Deyim ile atasözü ayrımı özellikle önemlidir.

Atasözü genellikle bir deneyim, düşünce, uyarı veya genel yargı bildirir.

Deyim ise daha çok bir durumu adlandırır, renklendirir veya etkili gösterir.

Bir söz, kişiye hayat dersi veren genel bir sonuç taşıyorsa atasözüne yaklaşır; bir kişinin hâlini, tavrını, davranışını veya duygusunu kısa bir kalıpla anlatıyorsa deyim yönü ağır basar.

Bu ayrım her zaman yalnızca uzunlukla yapılmaz.

Kısa bir cümle atasözü olabilir, birkaç sözcüklü bir yapı deyim olabilir.

Deyimlerin cümledeki görevi, anlatımı yoğunlaştırmaktır.

Can kulağıyla dinlemek dendiğinde dikkatli dinlemekten daha güçlü bir katılım, bütün ilgisini verme anlamı doğar.

Bu tür ifadeler, yalın açıklamaya göre daha canlıdır.

Ancak çözümde canlı anlatıma kapılıp deyimin hangi durumu karşıladığını unutmamak gerekir.

Soruda altı çizili deyim verilmişse önce cümlenin olayı, sonra kişinin tutumu ve duygu tonu belirlenmelidir.

Deyim sorularındaki çeldiriciler genellikle iki yoldan gelir.

Birincisi, deyimin içindeki somut kelimeleri gerçek anlamıyla açıklayan seçeneklerdir.

İkincisi, deyimle aynı duygu alanına yakın görünen fakat durumu tam karşılamayan seçeneklerdir.

Örneğin kişinin kendi zararına iş yapması ile yalnızca üzülmesi aynı şey değildir.

Deyim hangi davranışı görünür kılıyorsa seçenek de o davranışa denk düşmelidir.

Bu yüzden yalnızca çağrışım yeterli olmaz; bağlamdaki işlev doğrulanmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Deyimler anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Deyimler konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Deyimler, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by