Değerlendirme Konu Anlatımı

Değerlendirme, cümlede ele alınan kişi, eser, olay, yöntem ya da durum hakkında nitelik bildiren hüküm kurmaktır.

Bu hüküm olumlu olabilir, olumsuz olabilir veya iki yönü birlikte taşıyabilir.

Cümle yalnızca bir şeyin varlığını haber vermez; onun nasıl bulunduğunu, ne ölçüde yeterli görüldüğünü, hangi açıdan güçlü ya da zayıf sayıldığını belirtir.

Bu nedenle değerlendirme, anlam bilgisi içinde değer biçme alanına girer.

Türkçe sınavlarında bunun yasal bir mevzuat karşılığı yoktur; soru kökünün belirlediği dilsel çerçeve içinde düşünülür.

Adaydan beklenen, cümlenin bilgi veren bölümünü nitelik hükmünden ayırmasıdır.

Bir eserin sade dille yazıldığını söylemek bazen belirleme olabilir; fakat sade dilin anlatımı daha anlaşılır kıldığını söylemek açık bir değerlendirmedir.

Değerlendirme cümlelerinde ölçü sözcükleri sık görülür.

Başarılı, etkili, zayıf, tutarlı, dağınık, özgün, sıradan, akıcı, ağır, yüzeysel, derinlikli gibi nitelemeler cümleyi değer alanına taşır.

Ancak yalnızca bu sözcükleri aramak yeterli değildir; bazen değerlendirme daha dolaylı kurulur.

Bir yazarın okuru gereksiz ayrıntılar arasında bıraktığını söylemek, açıkça eksiklik bildirir.

Bir konuşmacının karmaşık bir konuyu anlaşılır örneklerle somutlaştırdığını belirtmek, olumlu bir yargı taşır.

Cümlede ele alınan şey tartılıyor ve bir ölçüye vuruluyorsa değerlendirme vardır.

Bu ölçü estetik, işlevsel, ahlaki, bilimsel, anlatımsal veya toplumsal olabilir.

Değerlendirme ile saptama arasındaki fark, sınavın en sık yokladığı ayrımdır.

Saptama, bir özelliğin belirlenmesidir; değerlendirme, o özelliğin değerini veya etkisini söylemektir.

Romanın kısa bölümlerden oluştuğunu belirtmek saptamadır.

Bu kısa bölümlerin okuma temposunu canlı tuttuğunu söylemek değerlendirmedir.

Şairin yerel söyleyişlere yer verdiğini bildirmek saptamadır.

Bu söyleyişlerin şiire doğallık kazandırdığını ileri sürmek değerlendirmedir.

İlk cümlelerde görülen yapı aktarılır; ikinci cümlelerde bu yapının sonucu ve niteliği üzerine hüküm verilir.

Bu yüzden cümlenin konusu değil, konu hakkında kurulan ana yargı belirleyicidir.

Eleştiri kavramı değerlendirmeyle yakından ilişkilidir, fakat günlük dildeki dar anlamıyla sınırlı değildir.

Günlük kullanımda eleştiri çoğu zaman kusur bulma gibi anlaşılır; sınav dilinde ise olumlu ve olumsuz yönleri ortaya koyma anlamı taşır.

Bir yapıtın kurgusunu başarılı bulmak da eleştirel değerlendirmedir, anlatımını gereksiz biçimde kapalı bulmak da.

Bu nedenle soruda değerlendirme arandığında sadece olumsuz cümleler seçilmemelidir.

Övgü cümleleri de değerlendirme sayılır.

Hatta birçok soru, adayın olumsuzluk arama alışkanlığını kırmak için olumlu bir hükmü doğru cevap yapar.

Değerlendirme ile öznel yargı da aynı şey değildir.

Öznel yargılar kişisel beğeniye dayanır ve kanıtlanması güçtür; değerlendirmelerin bir bölümü öznel olabilir, fakat hepsi bütünüyle kişisel olmak zorunda değildir.

Bir filmin temposunun ilk yarıda düştüğünü söylemek, izleme deneyimine bağlı bir değerlendirme olsa da yapısal verilerle desteklenebilir.

Bir araştırmanın örneklem sayısının sınırlı kaldığını belirtmek, daha nesnel ölçütlere dayanan değerlendirmedir.

Dolayısıyla değerlendirme aranırken kanıtlanabilirlik tek başına karar verdirmez.

Asıl ölçüt, cümlenin ele alınan şeyin niteliği hakkında hüküm kurup kurmadığıdır.

Çıkarım ile değerlendirme de birbirine yaklaşabilir.

Çıkarımda verilen bilgilerden hareketle yeni bir sonuca ulaşılır; değerlendirmede ise konu hakkında nitelik hükmü verilir.

Bir sanatçının eserlerinde benzer temaları yinelemesinden onun belirli bir dünya görüşüne bağlı olduğu sonucuna varmak çıkarımdır.

Aynı sanatçının bu yinelemeyi zaman zaman tekdüzeliğe düşürdüğünü söylemek değerlendirmedir.

Cümlede hem çıkarım hem değerlendirme bulunabilir; soru kökü hangi anlamı arıyorsa ana yargı ona göre okunmalıdır.

Ana yargı bir değer biçme ise değerlendirme ağır basar.

Ana yargı görünmeyen bir sonuca ulaşma ise çıkarım öne çıkar.

Değerlendirme sorularında işlem sırası adayın hata riskini azaltır.

Önce cümlenin hakkında konuştuğu unsur bulunur.

Sonra bu unsurun yalnızca tanıtılıp tanıtılmadığına bakılır.

Son aşamada, cümlenin olumlu veya olumsuz bir nitelik hükmü kurup kurmadığı sorulur.

Eğer cümle bir eseri, davranışı, uygulamayı ya da kişiyi başarı, yeterlilik, eksiklik, özgünlük, etki, işlev veya tutarlılık açısından tartıyorsa değerlendirme vardır.

Bu tartma açık bir sıfatla yapılabileceği gibi neden-sonuç ilişkisi içinde de kurulabilir.

Özellikle sanat ve edebiyat cümlelerinde anlatımın etkisi, okur üzerindeki sonucu ve yapının işlevi değerlendirme göstergeleridir.

KPSS tuzakları çoğunlukla iki yönde gelir.

Birincisinde cümle saptama gibi başlar, sonunda nitelik hükmüne dönüşür.

İkincisinde cümle değerlendirme sözcüğü taşır gibi görünür, fakat aslında yalnızca bir durum aktarır.

Örneğin yoğun sözcüğü kimi bağlamda değer bildirir, kimi bağlamda sayıca çokluğu gösterir.

Ağır sözcüğü kimi bağlamda olumsuz değerlendirmedir, kimi bağlamda fiziksel özellik bildirir.

Bu yüzden tek kelimeye değil, cümlenin bağlamına bakmak gerekir.

Doğru cevap, cümlenin ele aldığı şeyi ölçüp biçtiği, onun değeri veya etkisi hakkında hüküm verdiği seçenektir.

Değerlendirme, bilgiye değer katıldığı noktada başlar.

Değerlendirme, sadece edebi metinlerde değil günlük, bilimsel ve toplumsal içerikli cümlelerde de görülebilir.

Bir raporun verileri açık biçimde sunduğunu söylemek, bir uygulamanın kullanıcıyı gereksiz adımlarla yorduğunu belirtmek, bir eğitim yönteminin öğrenciyi derse kattığını ifade etmek değerlendirmedir.

Burada konuşan, ele aldığı nesnenin işlevini veya etkisini tartmaktadır.

Bu nedenle değerlendirme cümlelerinde çoğu zaman açık ya da örtülü bir ölçüt vardır.

Ölçüt anlaşılabilirlik, yararlılık, özgünlük, tutarlılık, kalıcılık veya okur üzerindeki etki olabilir.

Cümlenin ölçütü sezildiğinde değerlendirme kolaylaşır.

Bazı cümleler hem bilgi hem değerlendirme taşır; sınavda bu doğaldır.

Önemli olan ana yargının nerede toplandığını görmektir.

Bir şairin halk kültüründen yararlandığını ve bu sayede şiirine canlı bir söyleyiş kazandırdığını belirten cümlede ilk bölüm saptama, ikinci bölüm değerlendirmedir.

Soru kökü değerlendirme soruyorsa ikinci bölüm belirleyici olur.

Buna karşılık yalnızca halk kültüründen yararlanma biçimleri sıralanıyorsa değer hükmü olmayabilir.

Aday seçeneklerdeki parlak sıfatlara aldanmamalı, cümlenin gerçekten ele alınan şeyin niteliği hakkında hüküm kurup kurmadığını aramalıdır.

Değerlendirme, bilginin üzerine yerleşen değer yargısıdır.

Değerlendirme sorularında bir başka tuzak, ölçütün açıkça yazılmadığı cümlelerdir.

Konuşan, bir yöntemin beklenen sonucu vermediğini söylediğinde aslında onu yetersiz bulur; bir anlatımın okuru konuya yaklaştırdığını söylediğinde onu etkili sayar.