Yardımcı Düşünceler Konu Anlatımı

Yardımcı düşünceler, paragraftaki ana düşüncenin çevresinde görev yapan destekleyici yargılardır.

Bir metinde konu, üzerinde durulan alanı; ana düşünce, bu alan hakkında verilmek istenen temel mesajı gösterir.

Yardımcı düşünceler ise bu mesajı açar, güçlendirir, somutlaştırır veya sınırlar.

Yazar bir görüş ileri sürdüğünde onu örnekle destekleyebilir, bir neden gösterebilir, karşılaştırma yapabilir, sonuçlarını anlatabilir ya da istisna belirtebilir.

Bunların her biri yardımcı düşünce niteliği taşıyabilir.

Bu nedenle yardımcı düşünce, önemsiz ayrıntı demek değildir.

Ana düşünceyi taşıyan yapının parçalarıdır; fakat tek başına paragrafın bütününü temsil etmezler.

KPSS’de bu ayrım çok önemlidir, çünkü birçok seçenek metinde gerçekten geçen bir ayrıntıyı verir ama soru ana düşünceyi soruyorsa bu seçenek doğru olmaz; yardımcı düşünceyi soruyorsa aynı ayrıntı doğru kabul edilebilir.

Yardımcı düşünce sorularının belirgin özelliği, çoğunlukla biçimce olumsuz soru kökleriyle gelmesidir. “Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?”, “hangisinden söz edilmemiştir?”, “hangisine yer verilmemiştir?”, “hangisinin yanıtı yoktur?” gibi köklerde adaydan metinde bulunmayan seçeneği bulması istenir.

Bunun nedeni, bir paragrafta yardımcı düşünce sayısının fazla olmasıdır.

Soru, metindeki birçok ayrıntıyı seçeneklere dağıtır ve yalnız bir seçeneği metnin dışında bırakır.

Bu tip sorularda doğru cevap, kulağa mantıklı gelen değil, paragraf tarafından desteklenmeyendir.

Seçeneklerdeki yargılar tek tek metinle eşleştirilmelidir.

Bir seçenekte geçen kavram metinde geçiyor olabilir; fakat seçenek o kavrama metinde bulunmayan bir neden, sonuç veya nitelik ekliyorsa yine yanlış kabul edilir.

Çözüm yönteminde soru kökü ilk belirleyicidir.

Kök açıkça “değinilmemiştir”, “bahsedilmemiştir”, “yer verilmemiştir” diyorsa aday metindeki ayrıntıların izini sürer.

Seçenekler kısa ve belirginse önce seçeneklere bakmak zaman kazandırabilir.

Bu durumda her seçeneğin anahtar sözcüğü, yani metinde aranacak özü belirlenir; sonra paragraf okunurken bu özlerin karşılığı işaretlenir.

Ancak seçenekler iki üç satıra uzuyor, yoğun yargılar içeriyor veya birbirine çok benziyorsa önce metni okumak daha sağlıklı olabilir.

Uzun seçenekleri hafızada tutmaya çalışmak sınav anında zaman ve dikkat kaybettirir.

Bu durumda metnin ana akışı ve belirgin ayrıntıları kavranır, ardından seçenekler metinle karşılaştırılır.

Yöntem değişebilir; değişmeyen kural, her seçeneğin metindeki karşılığını aramaktır.

Yardımcı düşünce sorularında özel dikkat isteyen kökler “ulaşılamaz”, “çıkarılamaz” ve “söylenemez” türündedir.

Bu fiiller biçimce olumsuz görünse de yalnız yardımcı düşünceyi yoklamaz; bazen metnin ana düşüncesiyle ilgili bir çıkarımı da sorabilir. “Değinilmemiştir” daha çok metinde açıkça bulunan veya bulunmayan ayrıntıya bakarken, “ulaşılamaz” metnin zorunlu olarak düşündürüp düşündürmediğini de denetler.

Bu nedenle aday bu üç fiili gördüğünde otomatik biçimde seçeneklerden başlamamalıdır.

Soru, metnin genel iletisine bağlı bir çıkarımı da hedefleyebilir.

Bir seçenekte ana düşünceye yakın bir yargı bulunması mümkündür; eğer metnin bütününden çıkarılabiliyorsa bu seçenek elenir, çünkü olumsuz kökte doğru cevap çıkarılamayan seçenektir.

Bu ayrım, yardımcı düşünce sorularındaki en önemli sınav tuzaklarından biridir.

Yardımcı düşünce ile ana düşünce arasındaki fark kapsamla anlaşılır.

Ana düşünce paragrafın bütününü toplar; yardımcı düşünce ise bu bütünü destekleyen bir parçayı açıklar.

Örneğin bir paragraf “okuma alışkanlığı erken yaşta kazanıldığında kalıcı olur” ana düşüncesini taşıyorsa, aile ortamının etkisi, okulun yönlendirmesi, kitaplara erişim imkanı veya öğretmenin rolü yardımcı düşünce olabilir.

Bu ayrıntılardan biri metinde geçmemişse olumsuz köklü yardımcı düşünce sorusunda doğru seçenek haline gelir.

Ancak aynı ayrıntı metinde açıkça yer alıyorsa, seçenek farklı sözcüklerle kurulmuş olsa bile elenir.

Bu yüzden adayın yalnız aynı kelimeyi araması yeterli değildir; eş anlamlı anlatımları ve yakın ifadeleri de fark etmesi gerekir.

Metin “öğretmen çocuğa okuma zevki kazandırır” diyorsa seçenek “eğitimcinin yönlendirmesi okuma isteğini artırır” diyebilir; bu, metindeki bilgiyle örtüşebilir.

Bu sorularda hataya yol açan durumlardan biri, seçeneklerdeki abartılı genellemelerdir.

Metin “bazı kişiler” diyorsa seçenek “herkes” diyemez; metin “etkileyebilir” diyorsa seçenek “kesin belirler” diyemez.

Yardımcı düşünce sorularında küçük kapsam değişiklikleri doğru görünen seçeneği yanlış yapar.

Bir başka tuzak, metinde geçen iki bilgiyi seçenek içinde yeni bir neden-sonuç ilişkisiyle birleştirmektir.

Metin hem teknolojiden hem zamandan söz etmiş olabilir; ama teknolojinin zaman kaybına yol açtığını söylememişse böyle bir seçenek metne dayalı değildir.

Ayrıca yazarın tutumunu yanlış yönde veren seçenekler de dikkat ister.

Metin eleştirel bir tavır taşıyorsa seçenek bunu övgü gibi sunabilir veya tersini yapabilir.

Yardımcı düşünce çalışmasında amaç, her ayrıntının metindeki yerini ve işlevini denetlemektir.

Yardımcı düşünceler paragraf çözümünde hız kazandıran ama dikkatsiz okunduğunda zaman kaybettiren bir alandır.

Aday, olumsuz kökü görür görmez cevap aramamalı; önce neyin sorulduğunu belirlemelidir.

Açık değinme sorularında seçeneklerin anahtar kavramlarını bulmak, metin içinde iz sürmeyi kolaylaştırır.

Çıkarım içeren olumsuz köklerde ise metnin genel anlamını kaçırmamak gerekir.

Doğru çözüm, paragrafın ana düşüncesini bilmekle ayrıntılarını unutmamak arasında denge kurar.

Yardımcı düşünceler ana iletiyi desteklediği için metinden kopuk değildir; ama ana düşüncenin kendisi de değildir.

KPSS’de başarılı aday, metinde geçen bilgi, metinden çıkarılabilecek bilgi ve metinde hiç bulunmayan bilgi arasındaki farkı açık biçimde ayırır.

Bu ayrım kurulduğunda yardımcı düşünce soruları, uzun görünseler bile sistemli bir eşleştirme işine dönüşür.

Yardımcı düşünce sorularının kendi içinde bir ölçme çerçevesi vardır: seçenek, metindeki bilgiyle doğrudan veya zorunlu anlam ilişkisi kurmalıdır.

Bu çerçeve bir hukuk kuralı değil, paragraf sorularının metne bağlılık ilkesidir.

Aday, seçeneklerin doğru olup olmadığını dünya bilgisine göre değil, paragrafın verdiği kanıta göre belirler.

Metin bir sanatçının çalışma disiplininden söz etmişse, seçenek onun özel hayatıyla ilgili doğru olabilecek ama metinde bulunmayan bir yargı veremez.

Metin bir buluşun yararını anlatmışsa, seçenek aynı buluşun zararlarından söz ederek konuya yakın ama metin dışı bir alan açabilir.

Yardımcı düşünce sorusunda bu tür yakınlıklar aldatıcıdır; yakın olmak yetmez, metinde karşılık bulunmalıdır.