KPSS Lisans · Türkçe

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Sözcükler arası anlam ilişkisi, sözcüğün tek başına çağrıştırdığı etikete göre değil, cümlede üstlendiği anlama göre belirlenir. Eş anlamlı sözcükler belirli bir bağlamda birbirinin yerine geçtiğinde cümlenin anlamını korur; yakın anlamlı sözcükler aynı anlam alanında buluşur fakat her durumda birbirinin yerini tutmaz. Karşıt anlam, aynı kavram eksenindeki iki ayrı ucu gerektirir ve bağlama göre değişebilir: “doğru haber”in karşıtı “yalan haber”, “doğru cevap”ın karşıtı “yanlış cevap”tır. Bir sözcüğün olumsuz biçimi tek başına onun karşıt anlamlısı değildir. Sesteş sözcüklerde yazılış ve söyleyiş aynıdır, anlamlar arasında ise bağ yoktur; aynı sözcüğün ilişkili yan anlamları sesteşlik oluşturmaz. Ayraç içinde açıklama verilen sorularda güvenilir yöntem, açıklamayı altı çizili sözün yerine koyup cümleyi yeniden okumaktır.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

İlişkiyi sözcükte değil, cümlede sınamak

Sözcükler arası anlam ilişkileri; eş anlam, yakın anlam, karşıt anlam ve sesteşlik başlıklarını kapsar.

Bu başlıkların ortak ölçütü bağlamdır.

Bir sözcüğün sözlükteki ilk anlamını hatırlamak başlangıç sağlar, fakat sorudaki ilişkiyi tek başına belirlemez.

Önce sözcüğün o cümlede hangi anlamı taşıdığı bulunur; sonra başka bir sözcük veya ayraç içindeki açıklama aynı yere yerleştirilerek anlamın korunup korunmadığı sınanır.

Kaynak derste vurgulanan soru tipi, numaralanmış ya da altı çizili sözlerden hangisinin ayraç içinde verilen açıklamayla anlamca uyuşmadığını sorar.

Burada “Bu iki kelime her cümlede eş anlamlı mıdır?” sorusu yerine “Verilen açıklama bu cümledeki sözün görevini karşılıyor mu?” sorusu sorulmalıdır.

Böylece sözlük düzeyindeki genel çağrışım ile cümlede gerçekleşen anlam birbirinden ayrılır.

Eş anlam: bağlamda doğrudan yer değiştirme

Eş anlamlı sözcükler, incelenen cümlede birbirinin yerine konduğunda temel yargıyı ve anlam yönünü bozmaz. “Bu konudaki fikrin benim için önemli” cümlesinde “fikir” yerine “düşünce”; “Bu ara hiç vaktim yok” cümlesinde “vakit” yerine “zaman”; uygun bir cümlede “olanak” yerine “imkân” getirilebilir.

Ders, Türkçedeki birçok eş anlam çiftinde sözcüklerden birinin Türkçe, diğerinin başka bir dilden yerleşmiş olabileceğini gözlem olarak aktarır.

Bu köken bilgisi yardımcıdır; eş anlamlılığın asıl kanıtı değildir.

Hiçbir sözcük çifti, kullanıldığı bütün cümlelerde otomatik olarak birbirinin yerine geçmez.

Bir sözcüğün kalıplaşmış kullanımında, yan anlamında veya alan terimi olarak kullanıldığı yerde diğer sözcük uygun düşmeyebilir.

Bu yüzden “eş anlamlı” etiketi bile cümle içindeki değiştirme testiyle doğrulanmalıdır.

Sınav, çoğunlukla yer değiştirmenin anlamı koruduğu bağlamı seçer.

Yakın anlam: aynı alanda, farklı sınırlar

Yakın anlamlı sözcüklerin anlam sınırları kesişir; ancak aralarındaki ilişki eş anlamlı sözcükler kadar güçlü değildir. “Çiçeklere basmayınız”, “çiçekleri ezmeyiniz” ve “çiçekleri çiğnemeyiniz” uyarıları aynı davranışı önlemeye yönelir.

Buna rağmen “basmak”, “ezmek” ve “çiğnemek” her kullanımda aynı eylemi göstermez.

Benzer biçimde “gücenmek”, “küsmek” ve “darılmak” kırgınlık alanında birbirine yaklaşır, fakat süre, yoğunluk ve davranış sonucu bakımından bütünüyle özdeş değildir.

Yakın anlamı saptarken iki aşama izlenir.

Önce sözcüklerin ortak anlam çekirdeği bulunur.

Sonra cümledeki ton, derece ve kullanım alanının değişip değişmediğine bakılır.

Yerine konan söz yargıyı koruyor fakat küçük bir anlam farkı bırakıyorsa yakın anlam ilişkisi vardır.

Yer değiştirme hiçbir fark doğurmuyorsa soru bağlamında eş anlam; ortak alan bulunmasına rağmen cümlenin yönü değişiyorsa yalnız çağrışım vardır.

Ayraç içindeki açıklamayı yerine koyma testi

Ayraçlı sorularda açıklama, altı çizili sözün yerine doğrudan yerleştirilir ve cümle yeniden okunur.

Kaynaktaki örnek mantığında “akım” yerine “hareket”, “köken” yerine “dayandığı temel” ve “sinemaya uyarlanan” yerine “sinemaya adapte edilen” sözleri bağlama uyabilir. “İnternet arama verileri” ile “internet arama sonuçları” sözlükte tam eş anlamlı değildir; fakat kurulmuş cümlede aynı bilgiyi taşıyabilir.

Buna karşılık ses benzerliği veya yüzey yakınlığı yeterli değildir. “Kuşkusuz” şüphenin bulunmamasını, “koşulsuz” ise bir şartın bulunmamasını bildirir; biri diğerinin yerine getirildiğinde anlam ekseni değişir.

Mecazlı kullanımlarda da sözün cümledeki karşılığı aranır. “Terleten sınav” ifadesi bağlama göre “zorlayan sınav”, “koyu sohbet” ifadesi “hararetli” veya “sıkı sohbet”, “boş bakış” ifadesi “anlam taşımayan bakış”, “dişli öğrenci” ifadesi “güçlü öğrenci” olarak açıklanabilir.

Buna karşılık başarısızlığı anlatan “bu sınavda yanmıştı” sözünü gerçek anlamdaki “tutuşmuştu” ile açıklamak bağlama uymaz.

Karşıt anlam: aynı eksenin iki ucu

Karşıt anlamlı sözcükler, aynı kavram alanında birbirine ters iki yönü gösterir. “Doğal-yapay”, “katı-sıvı”, “aç-tok”, “az-çok” ve “uzun-kısa” çiftlerinde karşıtlık ortak bir eksen üzerinde kurulur.

Her sözcüğün karşıt anlamlısı yoktur; yalnız farklı anlam taşıyan iki sözcük karşıt sayılmaz.

Karşıtlık da bağlama bağlıdır. “Doğru haber” sözünde “doğru”nun karşıtı “yalan”; “doğru cevap” sözünde ise “yanlış”tır.

Bu nedenle bir sözcüğün karşıtı, sözcük cümleden koparılarak güvenle seçilemez.

Ayrıca fiile olumsuzluk eki getirmek sözlük anlamında yeni bir karşıt sözcük üretmez: “gitmek-gitmemek” bir eylemin olumlu ve olumsuz biçimleridir.

Soruda karşıt anlam aranıyorsa, yalnız biçimsel olumsuzluk değil aynı eksende iki ayrı sözlük anlamı aranmalıdır.

Sesteşlik: aynı biçim, ilişkisiz anlam

Sesteş sözcükler aynı yazılış ve söyleyişe sahip, köken veya anlam bakımından ilişkisiz sözcüklerdir. “Kır” biçimi bir renk tonunu, şehir ve kasaba dışındaki açık alanı veya “kırmak” fiilinin kökünü gösterebilir. “Var” sözü bir şeyin bulunduğunu bildirebilir ya da “varmak” fiilinin emir biçimi olabilir. “Kaz” da bir hayvan adı veya “kazmak” fiilinin emir biçimi olarak kullanılabilir.

Biçim aynıdır; hangi anlamın gerçekleştiğini cümle gösterir.

Bir sözcüğün birbirine bağlı temel ve yan anlamları sesteşlik değildir.

Sözlükte ayrı köken ve ilişkisiz anlam kümelerinin Roma rakamlarıyla ayrılması sesteşliği görmeye yardımcı olabilir; aynı madde içinde numaralanan ilişkili anlamlar ise çok anlamlılık göstergesidir.

Soruda önce anlamlar arasında tarihsel veya kavramsal bağ bulunup bulunmadığı, sonra biçim ortaklığı kontrol edilmelidir.

Çözüm sırası

Önce altı çizili sözcüğün cümledeki karşılığı kısa bir ifadeyle yazılır.

Ayraçlı açıklama varsa aynı yere konup cümle yeniden okunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by