Cümle Tamamlama Konu Anlatımı

Cümle tamamlama sorularında boş bırakılan bölüm, metnin rastgele eksilmiş bir parçası değildir; anlam akışının ve cümle yapısının zorunlu bir halkasıdır.

Adaydan beklenen, boşluğa getirilecek sözün hem ne anlatıldığını tamamlaması hem de cümlenin dil bilgisel düzenine oturmasıdır.

Bu yüzden çözüm yalnızca “kulağa hoş gelen” seçeneği denemekle yapılmaz.

Önce verilen bölümün konusu, tonu ve kurmak istediği yargı anlaşılır.

Sonra boşluğun öncesi ve sonrası birlikte okunur.

Boşluğun hemen önündeki ek, bağlaç veya tamlama ilişkisi kadar, boşluktan sonra gelen yüklem veya açıklama da doğru cevabı belirler.

Boşluk cümlenin başında, ortasında ya da sonunda bulunabilir.

Başta yer alan boşluklarda devam eden cümlenin hangi konuya bağlandığı ve yüklemin nasıl bir özne ya da tamamlayıcı istediği incelenir.

Ortadaki boşluklarda hem önceki parça hem sonraki parça aynı anda denetlenir; çünkü seçilecek ifade iki tarafla da uyum kurmalıdır.

Sonda yer alan boşluklarda ise cümlenin tamamında hazırlanan yargının nasıl sonuçlanacağı aranır.

Bazı sorularda boşluk tek sözcüktür, bazılarında bir söz öbeği veya tam cümle gerekir.

Boşluğun büyüklüğü değişse de yöntem aynıdır: anlam yönü ve yapı uyumu birlikte sınanır.

Bağlaçlar cümle tamamlama sorularının en güçlü işaretlerindendir. “Çünkü” gerekçe isteyen bir bağlantı kurar; boşlukta ya da boşluktan sonra verilen ifade önceki yargının nedenini açıklamalıdır. “Bu nedenle”, “dolayısıyla”, “sonuç olarak” gibi ifadeler sonuç yönü oluşturur. “Ancak”, “fakat”, “oysa”, “ne var ki” gibi bağlayıcılar karşıtlık veya beklentiye aykırılık ister. “Ayrıca” ekleme, “örneğin” somutlaştırma, “başka bir deyişle” yeniden açıklama bekletir.

Doğru seçenek, bu bağlayıcıların açtığı yöne uygun olmalıdır.

Karşıtlık isteyen yere aynı doğrultuda bir ifade, gerekçe isteyen yere sonuç bildiren bir ifade getirildiğinde cümle yüzeyde düzgün görünse bile anlam bozulur.

Dil bilgisel uyum da en az anlam kadar belirleyicidir.

Boşluğun önündeki ilgi eki, hâl eki, iyelik eki veya tamlama yapısı seçenekteki sözle birleşebilmelidir.

Bir isim tamlaması yarım bırakılmışsa boşluk bunu tamamlayan tamlayan ya da tamlananla dolmalıdır.

Fiil, nesne veya tümleç istiyorsa seçeneğin bu ihtiyacı karşılaması gerekir.

Zaman, kişi ve kip uyumu da kontrol edilir.

Cümlede “-dığı için” gibi bir sebep yapısı başlamışsa devamında ana yargının bunu karşılaması beklenir.

Aynı şekilde “ne kadar... o kadar” gibi karşılıklı yapılarda iki tarafın birlikte tamamlanması gerekir.

Birden fazla boşluk bulunan sorularda tek tek değil, bütüncül deneme yapılmalıdır.

Bir seçenek ilk boşluğa çok uygun görünebilir; fakat ikinci boşlukta anlamı daraltabilir, bağlacı boşa çıkarabilir veya ek uyumunu bozabilir.

Bu nedenle seçenekler sırayla yerleştirildikten sonra cümle baştan sona yeniden okunur.

Her boşluk, aynı ana düşünceye hizmet etmeli ve birbirini desteklemelidir.

İlk boşlukta konu açan ifade, ikinci boşlukta o konuyu açıklayan ya da sonuçlandıran bir yapıyla tamamlanmalıdır.

Seçenek içindeki iki söz birbirinden bağımsız değil, aynı anlam örgüsünün parçaları olarak düşünülmelidir.

Cümle tamamlama ile paragraf tamamlama arasında benzerlik vardır; ikisinde de bağlam izlenir.

Ancak cümle tamamlama daha dar alanda çalışır ve ek, yüklem, tamlama gibi dil bilgisel ayrıntılar daha görünürdür.

Paragraf düzeyinde ana düşünce ve akış daha baskınken, cümle düzeyinde küçük bir ek uyumsuzluğu bile seçeneği yanlış yapabilir.

Bu nedenle aday hem anlamı hem yapıyı birlikte kontrol etmelidir.

Cümle “bilimsel çalışmaların” diye bitip seçenek “kanıtlar” gibi uyumsuz bir biçimle başlıyorsa anlam yakınlığı yeterli olmaz; yapı da doğru olmalıdır.

Olumsuz soru kökleri özel dikkat ister. “Getirilemez”, “tamamlanamaz”, “uygun değildir” gibi ifadelerde doğru cevap cümleyi bozan seçenektir.

Bu durumda dört seçenek cümleyi anlam ve yapı bakımından tamamlar; biri dışarıda kalır.

Aday olumlu soru alışkanlığıyla uygun seçeneği işaretlememelidir.

Önce soru kökü kesinleştirilmeli, sonra her seçenek boşluğa yerleştirilip cümlenin doğal akışı denetlenmelidir.

Olumsuz köklerde hızlı eleme yerine sabırlı karşılaştırma daha güvenlidir.

Sınav tuzakları genellikle benzer anlamlı sözcükler, yön değiştiren bağlaçlar ve eksik yapı ilişkileri üzerinden kurulur.

Seçeneklerden biri metnin konusuyla ilgili olabilir ama boşluğun çevresindeki eklerle uyuşmayabilir.

Bir diğeri dil bilgisel olarak oturabilir ama cümlenin ana düşüncesini ters yöne çekebilir.

Doğru cevap ise hem bağlamı tamamlar hem de cümlenin doğal kuruluşunu bozmadan ilerler.

Cümle tamamlama sorularında en güvenilir yöntem, boşluğu doldurduktan sonra cümleyi baştan sona tek parça hâlinde okumak ve “Bu ifade hem anlatılmak isteneni hem de yapıyı tamamlıyor mu?” sorusunu sormaktır.

Cümle tamamlama sorularında önce anlam alanı belirlenmelidir.

Metin bir kavramı tanımlıyor, bir soruna gerekçe getiriyor, bir düşünceyi eleştiriyor veya bir sonucu açıklıyor olabilir.

Boşluk bu işlevlerden hangisini üstlenecekse seçenek de o işleve uygun olmalıdır.

Tanım cümlesinde boşluk, kavramın ayırt edici niteliğini tamamlar.

Gerekçe cümlesinde boşluk, önceki yargının neden doğru sayıldığını açıklar.

Eleştiri cümlesinde boşluk, olumsuz değerlendirmeyi taşıyan unsuru verir.

İşlevi belirlemek, anlamca yakın ama görev bakımından yanlış seçenekleri elemeyi kolaylaştırır.

Cümlenin tonu da cevap seçiminde etkilidir.

Verilen bölüm olumlu bir yaklaşım kuruyorsa boşluğun birden sert olumsuzluğa dönmesi için metinde karşıtlık işareti bulunmalıdır.

Metin ihtiyatlı bir dil kullanıyorsa kesin ve aşırı genelleyici seçenekler uygun olmayabilir. “Her zaman, hiçbir biçimde, kesinlikle, yalnızca” gibi güçlü ifadeler boşluğa getirildiğinde cümlenin kapsamını değiştirir.

Bu sözler metnin önceki bölümünde desteklenmiyorsa seçenek elenir.

Cümle tamamlama, yalnızca sözcük anlamını değil, cümlenin iddia gücünü de denetler.

Gönderme sözcükleri önemli ipuçlarıdır. “Bu, söz konusu durum, böylece, bununla birlikte, bu nedenle” gibi ifadeler boşluğun önceki bilgiyle nasıl bağlanacağını gösterir.

Eğer boşluktan sonra “bu nedenle” geliyorsa boşlukta sonuç doğuracak bir gerekçe beklenir.

Boşluktan önce “buna rağmen” varsa devamında beklentiyi bozan bir bilgi aranır.

Seçenek, bu gönderme ilişkisini karşılamıyorsa anlam kopukluğu oluşur.

Aday, boşluğun hemen çevresindeki işaretleri küçük ama belirleyici deliller olarak okumalıdır.

Bir seçenek yerleştirildiğinde cümlede gereksiz tekrar veya anlamsal çelişki oluşup oluşmadığı da kontrol edilir.

Bazen seçenek, cümlenin başka bir bölümünde zaten söylenen bilgiyi hiçbir işlev eklemeden tekrarlar.

Bu durum cümleyi anlamsal olarak zayıflatabilir.

Bazen de seçenek, önceki bölümde savunulan düşünceyle çatışır; karşıtlık bağlacı yoksa bu çatışma yanlışlık göstergesidir.

Doğru seçenek, cümleye yeni ama uyumlu bir halka ekler.

Ne anlamı yarıda bırakır ne de cümlenin yönünü gerekçesiz değiştirir.

Dil bilgisel denetimde yüklemin istediği tamlayıcılar özellikle önemlidir.

Geçişli bir fiil nesne bekleyebilir, yönelme eki alan bir yapı belirli bir tamlayıcı gerektirebilir, isim tamlaması eksik bırakılmış olabilir.

Seçenekteki sözcük türü ve ekler bu beklentiyi karşılamalıdır.

Ayrıca kişi ve zaman uyumu gözden geçirilmelidir.