KPSS Lisans · Türkçe

Ses Türemesi Konu Anlatımı

Ses Türemesi konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Ses türemesi, sözcüğün önceki biçiminde bulunmayan bir ünlü veya ünsüzün çekim, yapım, birleşme ya da tarihsel kullanım sırasında ortaya çıkmasıdır. Ünlü türemesine “az-cık → azıcık, dar-cık → daracık, bir-cik → biricik”; ünsüz türemesine “his etmek → hissetmek, af etmek → affetmek, ret etmek → reddetmek” örnek verilir. Pekiştirmelerdeki ek sesler “sapasağlam, sırılsıklam, yapayalnız” biçimlerinde görülür. Kaynaştırma ünsüzü ve ekin kendi ünlüsü her zaman türeme sayılmaz; kök, ek ve ara biçim karşılaştırılmalıdır. Ses düşmesi varmış gibi yüzeyden karar verilmez; hangi biçimde hangi sesin eklendiği açıkça gösterilir ve birleşik sözcüğün doğru yazımı korunur.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Ses türemesini bulmak için son sözcükteki harflere bakmak yetmez.

Kök veya önceki biçim ile eklenmiş ya da birleşmiş biçim karşılaştırılır.

Yeni biçimde, önceki parçalarda bulunmayan bir ses ortaya çıkmışsa türeme değerlendirilir.

Ünlü türemesi

Bazı tek heceli sözcükler küçültme eki aldığında araya dar bir ünlü girer:

  • az + cık → azıcık
  • dar + cık → daracık
  • bir + cik → biricik
  • genç + cik → gencecik

Ek, yüzeyde yalnız “-cık/-cik” gibi görünse de kökle ek arasında beliren ünlü önceki biçimde yoktur.

Her ünlüyle başlayan ek türeme değildir.

Örneğin bir ekin kendi ünlüsü, kökte yeni bir ses doğduğu anlamına gelmez.

Konuşma dilinde bazı alıntı sözcüklerin ünsüz kümeleri arasında ünlü duyulabilir; standart yazıdaki biçim ayrıca kontrol edilmelidir.

Söyleyiş varyantı ile yazım kuralı birbirine karıştırılmaz.

Ünsüz türemesi

Ünlüyle başlayan “etmek/olmak” yardımcı fiiliyle birleşen bazı alıntı köklerde son ünsüz ikizleşir:

  • his + etmek → hissetmek
  • af + etmek → affetmek
  • ret + etmek → reddetmek
  • zan + etmek → zannetmek

Bu örneklerde yazım bitişiktir ve yeni biçimde çift ünsüz görülür.

Buna karşılık ses olayı oluşmayan “fark etmek” gibi birleşmeler ayrı yazılır; her yardımcı fiilli yapı otomatik türeme göstermez.

Pekiştirmede ek ses

Sıfat pekiştirmesinde ilk heceden sonra çoğunlukla m, p, r veya s ünsüzlerinden biri ve kimi örneklerde ek bir ünlü/ünsüz grubu ortaya çıkar: sapasağlam, sırılsıklam, yapayalnız, çepeçevre.

Doğru biçimler boşluk bırakılmadan yazılır. “Sapa sağlam” veya “sırıl sıklam” biçimleri ses olayını da yazımı da yanlış gösterir.

Türeme olmayan yapılar

Kaynaştırma ünsüzleri y, ş, s, n; iki ünlünün veya belirli ek-kök ilişkilerinin arasında bağlantı kurar.

Okul dil bilgisinde çoğu kez ayrı bir yardımcı ses başlığında incelenir. “Masa-y-a” örneğindeki y'yi, “hissetmek”teki ikinci s ile aynı tür saymak çözümü bozar.

Ünsüz yumuşaması, benzeşme ve ses düşmesi de farklı süreçlerdir. “Kitap → kitabı”nda yeni ünsüz eklenmez; p, b'ye dönüşür. “Burun → burnu”nda ünlü düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Ses Türemesi anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Ses Türemesi konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Ses Türemesi, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by