Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı Konu Anlatımı

Çelişen sözcüklerin bir arada kullanımı, KPSS Türkçe’de anlam ilişkileriyle birlikte düşünülmelidir.

Bu başlıkta asıl mesele, sözcüklerin sözlük anlamını tek tek ezberlemek değil, cümlenin kurduğu yargıyı doğru okumaktır.

Bir cümlede ya da birbirine bağlı iki ifadede aynı konuya ilişkin sözler bulunabilir; ancak bu sözler aynı bakış açısını taşımıyorsa anlam yönü bozulur.

Bu yüzden çelişkiyi yakalamak için önce hangi konu hakkında konuşulduğu, ardından o konuya dair hangi düşüncenin verildiği belirlenmelidir.

Anlam sorularında iki temel kontrol vardır: konu ve yargı.

Konu, cümlenin ne hakkında konuştuğunu gösterir.

Yargı ise o konu hakkında verilen mesajı, bakış açısını veya değerlendirmeyi gösterir.

İki ifade aynı konudan söz edebilir ama aynı yargıyı taşımayabilir.

Örneğin ikisi de sanatçıdan söz ederken biri sanatçının çevreden beslendiğini, diğeri sanatçının çevreden bağımsız kalması gerektiğini savunabilir.

Ortak konu bulunmasına rağmen verilen yön ters olduğu için bu iki ifade anlamca çelişir.

Bu konu başlığında sözcükler, cümlenin düşünce yönünü kuran işaretler olarak okunmalıdır.

Bir sözcük cümleye destekleme, karşı çıkma, sınır çizme veya bakış açısı verme görevi yükleyebilir.

Sözcüklerin bir araya gelişinde sorun, aynı düşünceyi güçlendirmemeleri ve cümleyi farklı yönlere çekmeleridir.

Bu nedenle yalnız zıt anlamlı kelime aramak yeterli olmaz.

Asıl soru, bu sözcüklerin bağlı olduğu yargının aynı doğrultuda mı yoksa ters doğrultuda mı ilerlediğidir.

Anlamca örtüşen ifadelerde konu ve yargı birbirini destekler.

İki cümle farklı kelimelerle kurulabilir, hatta biri daha ayrıntılı olabilir; buna rağmen aynı düşünceyi taşıyorsa örtüşme vardır.

Bir cümle sanatçının çevreden etkilendiğini, başka bir cümle sanatçının hayallerini sosyal hayatından edindiği izlenimlerle şekillendirdiğini söylüyorsa ikisi de aynı düşünceye yaklaşır.

Kelimeler birebir aynı değildir, fakat bakış açısı aynı yöndedir.

Sınavda bu tür seçenekler destekleyen, yakın anlamlı veya aynı düşünceyi pekiştiren ifadeler olarak karşımıza çıkabilir.

Anlamca çelişen ifadelerde ise ortak konu bulunsa bile yargı ters düşer.

Bir ifade sanatçının sosyal hayattan beslendiğini savunurken diğer ifade sanatçının sosyal hayattan uzak durması gerektiğini söylüyorsa düşünce yönü değişir.

Burada çelişki, yalnız bir kelimenin yanlış kullanılmasından değil, bütün cümlenin verdiği mesajın önceki mesajla çatışmasından doğar.

Çelişen sözcükleri ararken bu nedenle cümlenin tamamını görmeden karar verilmemelidir.

Bir kelime ancak bağlı olduğu düşünceyle birlikte anlam kazanır.

Farklı konu ile farklı yargı da birbirine karıştırılmamalıdır.

İki cümle büsbütün farklı konulardan söz edebilir; buna rağmen benzer bir düşünceyi taşıyabilir.

Bazen de aynı konu anlatılır ama bakış açısı değiştiği için anlam uzaklaşır.

KPSS’de ayırıcı nokta burasıdır.

Aday, yalnız ortak kelimeye veya ortak konuya bakarsa yanılabilir.

Soruda istenen şey çoğu zaman “aynı şeyi mi söylüyor, farklı mı söylüyor, yoksa tersini mi söylüyor” ayrımıdır.

Bu ayrımı yapmak için cümlenin sınırı belirlenmelidir.

Sınır, yazanın konuya hangi açıdan baktığını gösterir.

Yazar bir olguyu olumlu mu değerlendiriyor, ona karşı mı çıkıyor, onu destekliyor mu, ondan uzak mı duruyor?

Bu sorular yargının yönünü ortaya çıkarır.

Çelişki, aynı yargı alanında iki farklı yönün aynı anda bulunmasıdır.

Sözcükler bu yönü taşıdığı için “çelişen sözcükler” başlığı, aslında anlam tutarlılığını ölçen bir başlık olarak çalışılmalıdır.

Soruda çözüm sırası aceleye getirilmemelidir.

Önce cümlede konuşulan konu bulunur.

Sonra verilmek istenen yargı kısa bir cümleyle zihinde özetlenir.

Ardından seçeneklerdeki ifadelerin bu yargıyı destekleyip desteklemediği denetlenir.

Destekleyen ifade anlamca örtüşür veya yaklaşır.

Karşı yönde olan ifade çelişir.

Aynı konudan söz edip farklı bir değerlendirme yapan ifade ise özellikle dikkat ister; çünkü ortak konu, her zaman ortak düşünce anlamına gelmez.

Anlamca yakınlık, uzaklık ve çelişme aynı çözüm alışkanlığıyla ayırt edilir.

Yakınlıkta ikinci ifade ilk cümlenin düşüncesini başka kelimelerle sürdürür.

Uzaklıkta konu veya bakış açısı belirgin biçimde ayrılır; ifade aynı çizgiyi devam ettirmez.

Çelişmede ise yalnız uzaklaşma değil, ters yönde hüküm kurma vardır.

Bu nedenle çelişen sözcükleri bulma sorusunda aday, kelimelerin aynı yargıyı tamamlayıp tamamlamadığını sorar.

Tamamlamıyorsa bunun yalnız farklılık mı, yoksa açık karşıt yön mü olduğunu belirler.

Soru köklerinde destekleyen, en yakın, örtüşen, ters düşen veya çelişen gibi ifadeler görülebilir.

Bu ifadeler adaydan aynı okuma işlemini ister: cümlenin mesajını bulmak ve seçenekle karşılaştırmak.

Destekleyen seçenek, verilen düşünceye güç katar.

Yakın seçenek, düşünceyi başka biçimde tekrar kurar.

Çelişen seçenek, aynı konuya karşı yönden yaklaşır.

Bu yüzden seçeneklerde geçen tek bir ortak sözcük doğru cevabı garanti etmez; ortak sözcük, ortak yargı anlamına gelmeyebilir.

Bir metin parçasında cümleler arası anlam ilişkisi sorulduğunda da aynı dikkat gerekir.

Parçadaki cümlelerden biri ana düşünceyi kurar, diğeri bu düşünceyi genişletebilir, örneklendirebilir veya ona ters düşebilir.

Çelişki aranan yerde aday, cümlenin metne eklediği yönü izlemelidir.

İkinci cümle önceki yargıyı aynı doğrultuda sürdürüyor mu, yoksa önceki yargının tersini mi savunuyor?

Bu karşılaştırma yapılmadan sadece konu benzerliğiyle karar verilirse yanlış seçeneğe gidilebilir.

Bağlaçlar ve vurgu sözcükleri de anlam ilişkisini görünür kılabilir.

Bir cümlede karşıtlık kuran bir ifade varsa bunun gerçekten önceki düşünceye ters düşüp düşmediği incelenir.

Aynı şekilde destekleme bildiren bir ifade de önceki düşünceyle aynı çizgide olmalıdır.

Ancak bağlaç görmek tek başına yeterli değildir.

Bağlaç, yalnız ilişki ihtimalini gösterir; kesin karar, iki tarafın verdiği yargı karşılaştırılarak verilir.

Böylece aday biçime değil, anlama göre ilerler.

Çelişkiyi gereksiz sözcük kullanımından ayırmak da yararlıdır.

Gereksizlikte çoğu zaman aynı anlam yinelenir; çelişkide ise düşünce ters yönlere ayrılır.

Gereksiz sözcük çıkarıldığında cümle sadeleşir, fakat çelişkide cümlenin yargısı düzeltilmelidir.