Soru Zamirleri Konu Anlatımı

Soru zamiri, soru anlamı taşıyan bir sözcüğün cümlede bir adın yerini tutmasıyla oluşur.

Burada iki şart birlikte düşünülmelidir.

Birincisi, cümlede bilinmeyen bir varlık, kişi, yer, kavram veya seçenek vardır.

İkincisi, soru sözcüğü bu bilinmeyenin önünde onu niteleyen bir yardımcı değil, doğrudan onun yerine geçen bir unsurdur.

Kim geldi sorusunda kim, beklenen kişi adının yerini tutar.

Ne kırıldı sorusunda ne, kırılan nesnenin adını temsil eder.

Hangisini seçtin sorusunda hangisini, seçeneklerden birinin adını üstlenir.

Bu nedenle soru zamiri, soru yoluyla kurulmuş bir temsil ilişkisidir.

Kaynak anlatımda soru sözcüklerinin türünü belirlerken yalnız sözcüğe bakmanın yetmediği özellikle vurgulanır.

Aynı soru sözcüğü farklı cümlelerde farklı görevler alabilir.

Ne sözcüğü bazen soru zamiri, bazen soru sıfatı, bazen soru zarfı olabilir.

Ölçüt, sözcüğün cümlede neye müdahale ettiğidir.

Doğrudan bir fiilin anlamını soruyorsa zarf değeri kazanabilir; doğrudan bir ismin önünde onu belirtiyorsa sıfat olur; bir ismin yerini soru yoluyla dolduruyorsa zamir olur.

Bu ayrım, KPSS’de soru sözcüğü üzerinden kurulan tür sorularının temelidir.

Soru zamirleri çoğu zaman kim, ne, hangisi, kaçı, neresi, nereye, nereden, kimi, kime, neyi gibi biçimlerle karşımıza çıkar.

Kim kişi adını, ne nesne veya kavram adını, neresi yer adını, hangisi seçenek adını, kaçı sayı ya da sıra içinden seçilen varlığı temsil eder.

Ancak bu liste ezber için değil, görev kontrolü için kullanılmalıdır.

Kim öğretmen geldi denildiğinde yapı doğal değildir; kim doğrudan kişi adının yerini tutar.

Hangi öğretmen geldi denildiğinde hangi, öğretmen adını belirttiği için sıfat olur.

Bu basit karşılaştırma, zamir-sıfat ayrımını netleştirir.

Soru zamirleri isim çekim eklerini alabilir.

Kimi gördün, kime anlattın, kimden duydun, neyi aldın, neyden korktun, hangisine baktın, kaçını çözdün gibi örneklerde soru zamiri hâl ekleriyle cümle içinde görev kazanır.

Bu ekler zamirliği bozmaz; aksine soru sözcüğünün ad gibi çekimlendiğini gösterir.

Kimi gördün cümlesinde kimi belirtili nesnedir.

Kime söyledin cümlesinde kime yönelme ilişkisi kurar.

Nereden geldin cümlesinde nereden yer anlamlı bir ayrılma ilişkisi taşır.

Sınavda ekli biçimler görüldüğünde kök soru sözcüğü ile ekin birlikte hangi ad boşluğunu karşıladığı okunmalıdır.

Soru zamiri ile soru sıfatı ayrımında en pratik ölçüt, soru sözcüğünden sonra açık bir isim bulunup bulunmadığıdır.

Hangi kitap daha yararlı cümlesinde hangi sözcüğü kitap adının önündedir ve onu belirler.

Hangisi daha yararlı cümlesinde ise kitap, kaynak, seçenek ya da başka bir ad söylenmemiştir; hangisi bu eksik adın yerini tutar.

Kaç soru çözdün cümlesinde kaç, soru adının miktarını belirtir.

Kaçını çözdün cümlesinde ise soru adının kendisi düşmüş, kaçını onun yerine geçmiştir.

Bu ayrım özellikle hangi, kaç ve ne sözcüklerinde sık sorulur.

Soru zamiri ile soru zarfı ayrımı da dikkat ister.

Nasıl, niçin, neden, ne zaman gibi soru sözcükleri çoğu kez fiilin gerçekleşme biçimini, zamanını, sebebini ya da durumunu sorar; bu durumda zarf değerindedir.

Ne yaptın cümlesinde ne, yapılan şeyin adını soruyorsa zamir olabilir; ne güzel konuştu gibi kullanımlarda ise derece veya anlam ilişkisi değişebilir.

Kaynakta verilen mantığa göre soru sözcüğünün doğrudan fiile mi, isme mi, yoksa söylenmemiş bir adın yerine mi yöneldiği belirlenmelidir.

Bu işlem yapılmadan yalnız soru anlamı taşıyor diye zamir kararı verilmez.

Soru zamirleri cümlede farklı öge görevleri üstlenebilir.

Kim geldi cümlesinde kim özne olur.

Kimi aradın cümlesinde kimi nesnedir.

Kime güveniyorsun cümlesinde kime dolaylı tümleçtir.

Neresi yıkıldı cümlesinde neresi özne değerindedir.

Bu görev çeşitliliği, zamirlerin ad yerine geçmesiyle ilgilidir.

Adlar cümlede hangi görevleri alabiliyorsa, onların yerini tutan zamirler de benzer görevleri alabilir.

Bu nedenle soru zamirini belirlerken cümle ögesi yardımcı olabilir, fakat asıl ölçüt yine ismin yerini tutma ilişkisidir.

Sınav tuzaklarından biri, cevabı uzun bir açıklama olan sorularda soru zamirini kaçırmaktır.

Kaynak anlatımda, soru sözcüğünün yerini bir sözcükle, söz grubuyla ya da cümleyle tamamlayabilme fikri öne çıkar.

Ne kastediliyor sorusunda cevap bazen tek bir ad değil, bir açıklama olabilir; yine de soru sözcüğü kastedilen şeyin yerini tutuyorsa zamir değeri taşır.

Buna karşılık ne tür bilgi ifadesinde ne, tür adının önünde bilgi toplamaya çalışır; burada sıfatlaşma ihtimali güçlenir.

Demek ki cevap uzunluğu değil, soru sözcüğünün cümledeki konumu ve temsil ettiği boşluk önemlidir.

Soru zamirlerini çözerken uygulanacak sıra nettir.

Önce soru sözcüğü bulunur.

Sonra bu sözcüğün arkasından açık bir isim gelip gelmediği kontrol edilir.

Açık isim varsa çoğunlukla soru sıfatı değerlendirilir.

Açık isim yoksa, soru sözcüğünün kişi, nesne, yer, seçenek veya kavram adının yerine geçip geçmediği sorgulanır.

Fiile yönelen biçim, zaman, sebep veya durum sorusu varsa zarf ihtimali düşünülür.

Son olarak ekli biçimler ayrıştırılır ve hâl eklerinin zamirliği değiştirmediği unutulmaz.

Bu yöntem, soru sözcükleriyle kurulan farklı tür sorularında güvenli karar vermeyi sağlar.

Soru zamirlerinin cevapla ilişkisi de öğreticidir.

Kim sorusuna kişi adı, ne sorusuna nesne ya da kavram adı, neresi sorusuna yer adı, hangisi sorusuna seçenek adı, kaçı sorusuna sayı içinden seçilen varlık cevabı verilebilir.

Cevap bazen tek sözcük, bazen söz grubu, bazen de bütün bir cümle olabilir.

Yine de soru sözcüğü cümlede bir ad alanını dolduruyorsa zamirlik korunur.

Bu nedenle “cevap isim mi olmalı” ölçütü, sadece tek kelimelik cevap beklemek anlamına gelmez; ad değerindeki boşluğu bulmak anlamına gelir.

Olumsuz ve dolaylı soru cümleleri de aynı mantıkla değerlendirilir.

Kimsenin gelmediğini biliyorum cümlesinde kimse belgisiz zamirdir; kimin geldiğini bilmiyorum cümlesinde kimin, gelen kişinin adını soru yoluyla temsil eder.

Ne istediğini anlamadım cümlesinde ne, istenen şeyin yerini tutabilir.

Hangi kitabı istediğini anlamadım cümlesinde ise hangi, kitap adını belirten soru sıfatıdır.